است ؛ يعنى امورى كه در شريعت و در تكوين از ازل براى ذات اقدس حق ، روشن و معلوم بوده كه موقت و آمددار و قابل تغيير است . به عبارت ديگر : از آغاز به صورت موقت جعل شده و يا تكون يافته است ، اما در مورد « نسخ » از نظر زمان موقت بوده و در « بداء » ظهور امرى و يا اجلى در نزد حق از اول حتمى بوده است و در هر دو مورد ، بنابر مصلحتى از مردم پنهان داشته شده بود ، آنگاه وقتى مصلحت ديد ، آنها را بر بندگانش آشكار ساخت « 1 » ، در مورد « نسخ » ، با صدور فرمان جديد تشريعى و در مورد « بداء » با اظهار يك امر طبيعى . در هر حال ، پذيرش « بداء » به هر دو معناى لغوى آن ، مستلزم قبول حدوث در علم الهى « 2 » بوده و مكتب پيشرو و مترقى شيعهء ائمه اهل بيت - عليهم السلام - كه همان اسلام ناب محمدى - صلّى اللّه عليه و آله - است از آن مبرّا و منزّه بوده و بلكه در باب توحيد ، بهترين و بالاترين وجه متصور آن را به دور از جبرىگرى و يا تفويض مطلق ، باور داشته و با منطقى استوار و استدلالى خردمندانه با بهره‌گيرى از بيان ائمهء اهل بيت - عليهم السلام - در تمامى عرصه‌هاى توحيدى ، تفكر ناب قرآنى را به خود اختصاص داده ، حتى ديگران گاهى از فهم افقهاى ناپيداى تفكر ناب شيعى ، ناتوانند . در باره مفهوم اصطلاحى اين واژه ، گفته‌اند : « وقوع وضعيت جديد يا اطلاعى نو در مورد موضوعى ، به گونه‌اى كه سبب تغيير عقيدهء شخصى نسبت به آن موضوع شود « 3 » » . فعل « بداء » امكان دارد كه به معناى « كشف كردن چيزى كه قبلا مجهول بوده

--> ( 1 ) ر . ك : محمد هادى معرفت ، پيشين ، ج 2 ، صص 276 - 277 . و آيت اللّه سيد أبو القاسم خوئى ، البيان ، پيشين ، ص 393 . ( 2 ) ر . ك : جعفر سبحانى ، البداء فى ضوء الكتاب و السنة ، به قلم جعفر الهادى ، نوبت اول ، قم : مؤسسهء نشر اسلامى ( وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم ) ، ( 1405 ه . ق ) ، ص 13 . و جهت اطلاع بيشتر ر . ك : به كتب اربعه ، بحار الانوار ، وسائل الشيعه ، مستدرك الوسائل ، و ديگر كتب روائى شيعه ، باب « البداء » . و همچنين كتب اعتقادات و اصول الفقه و تفاسير شيعه - رضوان اللّه عليهم . ( 3 ) ر . ك : ابن منظور مصرى ، پيشين ، ج 1 ، ص 348 . مادّهء « بداء » .